Gerard von Brucken Fock: Η Μοναξιά του Ύστερου Ρομαντισμού στην Αυγή του Μοντερνισμού
Όταν το 1900 ο Gerard von Brucken Fock ολοκλήρωνε τη Σονάτα για Πιάνο και Τσέλο σε Μι Ελάσσονα, ο κόσμος της κλασικής μουσικής βρισκόταν σε μια κατάσταση νευρικής κρίσης. Η τονικότητα τεντωνόταν μέχρι τα όριά της, ο Mahler αναζητούσε το θείο στις γιγαντιαίες συμφωνίες του και ο Debussy «ζωγράφιζε» με ήχους στο Παρίσι. Μέσα σε αυτόν τον αναβρασμό, ένας Ολλανδός ευγενής, ζωγράφος και συνθέτης, ο Brucken Fock, επέλεγε μια μοναχική ατραπό.
Δεν υπήρξε ποτέ επαναστάτης με την έννοια του σπασίματος των κανόνων, αλλά ένας «εσωτερικός μετανάστης» της μουσικής. Η Σονάτα του σε Μι Ελάσσονα, και ειδικά το πρώτο μέρος, Allegro non troppo, αποτελεί ένα σπάνιο δείγμα μουσικής που αρνείται να ενταχθεί σε καλούπια, παρότι χρησιμοποιεί τη γλώσσα του ύστερου 19ου αιώνα.
Η Σονάτα
Το πρώτο μέρος της σονάτας δεν είναι απλά και μόνο μια εισαγωγή· είναι ένα ολόκληρο εσωτερικό σύμπαν συναισθημάτων και ιδιάζουσας μουσικής εμπνεύσεως. Η επιλογή της Μι ελάσσονας, της ίδιας κλίμακας που χρησιμοποίησε ο Brahms στην 4η Συμφωνία του– προοιωνίζει μια διάθεση μελαγχολικής σοβαρότητας και στιβαρότητας.
Αντί για την τυπική «μάχη» μεταξύ των δύο οργάνων, ο Brucken Fock χτίζει μια συμβιωτική σχέση. Το πιάνο πλέκει έναν πυκνό μουσικό ιστό, πάνω στον οποίο το τσέλο απλώνει μακρές, λυρικές γραμμές που θυμίζουν το βάθος του Schumann αλλά με μια πιο σκοτεινή, «βόρεια» χροιά.
- Το Πρώτο Θέμα: Ξεκινά με μια εσωστρέφεια. Υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο στις αρμονίες, μια αίσθηση ότι ο συνθέτης αναζητά μια λύτρωση που διαρκώς διαφεύγει. Το συναίσθημα ακρόασης σε αυτό το σημείο, αποβαίνει εκστατικό!
- Η Ανάπτυξη: Εδώ ο Brucken Fock επιδεικνύει την ευρηματικότητά του. Δεν ανακυκλώνει το υλικό του με ακαδημαϊκό τρόπο. Αντιθέτως, μεταμορφώνει τα μοτίβα μέσα από διαρκείς μετατροπίες (modulations), δημιουργώντας ένα αίσθημα αχλής που διαλύεται μόνο για να δώσει τη θέση της σε μια νέα κορύφωση.
Ο «Ολλανδός Chopin» και η Σκιά του Grieg
Πολλοί σύγχρονοί του, αποκαλούσαν τον Brucken Fock «Ολλανδό Chopin», κυρίως λόγω της ευαισθησίας που απέπνεαν τα έργα του για πιάνο. Ωστόσο, στη Σονάτα για Τσέλο, η συγγένεια με τον Edvard Grieg είναι πιο έκδηλη. Υπάρχει αυτή η «φρεσκάδα» του βορρά, ένας ήχος που μοιάζει να αναβλύζει από μια σκοτεινή πηγή ενός κρυμμένου τοπίου, κάπου στα βάθη της ψυχής.
Όμως, εκεί που ο Grieg εμμένει συχνά στην εθνική του ταυτότητα, ο Brucken Fock αντιθέτως εμφανίζεται πιο κοσμοπολίτης. Το Allegro non troppo έχει μια δομική συνοχή που παραπέμπει στον Brahms, αλλά χωρίς την αυστηρότητα του Γερμανού δασκάλου. Είναι μουσική που αναπνέει, που επιτρέπει στο τσέλο να «τραγουδήσει» χωρίς να πνίγεται από την πολυπλοκότητα.
Μια Σονάτα που θεωρήθηκε παρωχημένη…!
Η μοίρα του Brucken Fock ήταν να ζήσει στη σκιά των μεγάλων αλλαγών. Η Σονάτα του, αν και αριστουργηματικά γραμμένη, θεωρήθηκε από κάποιους «παρωχημένη» την εποχή που ο Schönberg άρχιζε να πειραματίζεται με την ατονικότητα.
Σήμερα, όμως, η οπτική μας έχει αλλάξει. Στο the20thcenturyclassical.gr πιστεύουμε ότι η αξία ενός έργου δεν κρίνεται από το πόσο «μπροστά» από την εποχή του ήταν, αλλά από το πόσο βαθιά κατάφερε να σκάψει στην ανθρώπινη εμπειρία. Το Allegro non troppo είναι μια κατάθεση ειλικρίνειας. Ο Brucken Fock δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει με τεχνικά μουσικά πυροτεχνήματα· προσπαθεί να αποτυπώσει μια στιγμή πνευματικής έντασης.
Η μουσική του Brucken Fock είναι σαν ένας πίνακας του Rembrandt
Ακούγοντας το έργο κάποιος, είναι σχεδόν αδύνατο να μην προσέξει τον τρόπο με τον οποίο το τσέλο εκμεταλλεύεται τη χαμηλή του περιοχή (τη C-string). Εκεί συσσωρεύεται όλο το συναισθηματικό περιεχόμενο. Η εναλλαγή ανάμεσα σε στιγμές σχεδόν θρησκευτικής ευλάβειας και σε ξεσπάσματα πάθους καθιστά το πρώτο μέρος της σονάτας μια συναρπαστική διαδρομή.
“Η μουσική του Brucken Fock είναι σαν ένας πίνακας του Rembrandt: το φως δεν έρχεται από έξω, αλλά πηγάζει από το ίδιο το σκοτάδι των θεμάτων του.”
Μιλώντας σε αυτό το σημείο σε μουσικούς, η Σονάτα σε Μι Ελάσσονα του Gerard von Brucken Fock αξίζει μια θέση στο σταθερό ρεπερτόριο κάθε τσελίστα που σέβεται την ιστορία του οργάνου του. Κλείνοντας το άρθρο και αναφερόμενος σε κάθε φίλο της λόγιας δυτικής μουσικής, τα συμπεράσματα είναι διαυγή, πρόκειται για ένα έργο μοναδικό, ένα έργο για εκείνους που αναζητούν στη μουσική όχι τον επίκτητο και επιτηδευμένο θόρυβο της καινοτομίας, αλλά την ουσία της ομορφιάς.
