Robert Schumann: Träumerei – Η Γενεαλογία της Μουσικής Εσωτερικότητας
Όταν ο Robert Schumann ολοκλήρωνε τις Kinderszenen (Παιδικές Σκηνές), Op. 15, το 1838, η ευρωπαϊκή μουσική βρισκόταν ακόμη υπό τη βαριά σκιά της μνημειακής φόρμας του Beethoven. Μέσα σε αυτό το τοπίο των μεγάλων συμφωνιών και των ηρωικών εξάρσεων, το έβδομο κομμάτι της συλλογής, το περίφημο Träumerei (Όνειρο), εμφανίστηκε ως μια επαναστατική πράξη αφαίρεσης. Για τον σύγχρονο μελετητή και τον ακροατή του 20ού και 21ου αιώνα, το έργο αυτό δεν αποτελεί απλώς μια τρυφερή ανάμνηση της παιδικής ηλικίας, αλλά το πρωτογενές υλικό μιας αισθητικής που θα οδηγούσε στον Ύστερο Ρομαντισμό και, τελικά, στην αποδόμηση του μοντερνισμού.
Η Μικρογραφία του Robert Schumann ως Πολιτική Πράξη
Στο πλαίσιο του the20thcenturyclassical.gr, η ανάλυση του Robert Schumann είναι επιβεβλημένη, καθώς είναι ο συνθέτης που κατήργησε την ανάγκη για το «μεγάλο» προκειμένου να εκφράσει το «υψηλό». Το Träumerei είναι μια σπουδή στη μικρογραφία. Σε μια εποχή που η μουσική αναζητούσε την επέκταση, ο Schumann επέλεξε τη συμπύκνωση.
Αυτή η στροφή προς τη μικρή φόρμα είναι ο άμεσος πρόγονος των Bagatelles του Webern ή των Preludes του Debussy. Η δομή του κομματιού, βασισμένη σε μια διαρκή παραλλαγή μιας μοναδικής μελωδικής ιδέας, προαναγγέλλει την τεχνική της «διαρκούς μεταμόρφωσης» (developing variation) που ο Arnold Schoenberg θα όριζε αργότερα ως τη βάση της σύγχρονης σύνθεσης. Το Träumerei δεν εξελίσσεται γραμμικά· ανακυκλώνεται, επιστρέφει και μετασχηματίζεται, θυμίζοντας περισσότερο μια ψυχολογική κατάσταση παρά μια μουσική αφήγηση.
Η ατέρμονη μελωδία και ο Ύστερος Ρομαντισμός
Αν παρατηρήσουμε την αρμονική γλώσσα του Träumerei, θα διαπιστώσουμε μια πρόωρη μορφή αυτού που ονόμασε ο Wagner «ατέρμονη μελωδία». Η κύρια ιδέα, που ξεκινά με ένα ανιόν διάστημα τετάρτης, μοιάζει να μην βρίσκει ποτέ πλήρη ανάπαυση μέχρι το τελευταίο μέτρο. Οι συνεχείς deceptive cadences και οι δευτερεύουσες δεσπόζουσες δημιουργούν ένα αίσθημα αρμονικής αστάθειας.
Αυτή η «αστάθεια» είναι το κλειδί για τη μετάβαση στον Ύστερο Ρομαντισμό. Συνθέτες όπως ο Gustav Mahler και ο Richard Strauss πήραν αυτή την Schumann-ική εσωτερικότητα και την επέκτειναν σε ορχηστρικά μεγέθη. Η νοσταλγία που εκλύεται από το Träumerei δεν είναι παθητική· είναι μια ενεργή αναζήτηση ενός χαμένου κέντρου βάρους, μια θεματική που διατρέχει ολόκληρο τον 20ό αιώνα, από τον Elgar μέχρι τον Shostakovich.
Από τον Robert Schumann στον Ιμπρεσιονισμό
Είναι αδύνατον να ακούσει κανείς το Träumerei χωρίς να διακρίνει τις ρίζες του γαλλικού ιμπρεσιονισμού. Ο τρόπος με τον οποίο ο Schumann χρησιμοποιεί τις παύσεις και την αντήχηση του πιάνου για να δημιουργήσει μια «ομιχλώδη» ατμόσφαιρα, προεικονίζει το ηχοχρωματικό σύμπαν του Claude Debussy.
Το «Όνειρο» του Schumann δεν είναι μια περιγραφική εικόνα, αλλά μια αφηρημένη έννοια. Στον 20ό αιώνα, η μουσική έπαψε να αναπαριστά τον εξωτερικό κόσμο και άρχισε να χαρτογραφεί το υποσυνείδητο. Ο Robert Schumann, μέσα από την εμμονή του με τη λογοτεχνία και το φαντασιακό, άνοιξε την πόρτα προς τον εξπρεσιονισμό. Το Träumerei είναι η στιγμή που η μουσική σταματά να είναι «ομιλούσα» και γίνεται «ψίθυρος».
Η Ερμηνευτική Πρόκληση: Μια Γέφυρα Εποχών
Η ιστορική σημασία του έργου αποδεικνύεται και από την ερμηνευτική του πορεία στον 20ό αιώνα. Η εμβληματική εκτέλεση του Vladimir Horowitz στη Μόσχα το 1986 δεν ήταν απλώς ένα encore, αλλά μια πολιτική και καλλιτεχνική δήλωση. Σε έναν αιώνα σημαδεμένο από πολέμους και ιδεολογικές συγκρούσεις, η επιστροφή στην απόλυτη αφοπλιστική απλότητα του Robert Schumann λειτούργησε ως εξαγνιστική διαδικασία.
Για τον σύγχρονο πιανίστα, το Träumerei παραμένει μια σπουδή στον έλεγχο του χρόνου (rubato) και του ήχου. Η διαχείριση των δυναμικών, όπου το piano πρέπει να έχει βάθος και η μελωδία να αναπνέει χωρίς να εκβιάζει το συναίσθημα, απαιτεί μια πνευματική ωριμότητα που συναντάμε μόνο στις μεγάλες ερμηνείες των έργων του 20ού αιώνα.
