Ethel Smyth: Μουσική Δωματίου – Mannheimer Streichquartett & Joachim Griesheimer
Η δισκογραφική παρουσία της μουσικής του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα εμπλουτίζεται σημαντικά με την ηχογράφηση έργων της Ethel Smyth (1858-1944) από το Mannheimer Streichquartett και τον τσελίστα Joachim Griesheimer. Πρόκειται για μια έκδοση που αναδεικνύει την υψηλή συνθετική ποιότητα μιας δημιουργού που γαλουχήθηκε στην καρδιά της γερμανικής μουσικής παράδοσης. Ο δίσκος περιλαμβάνει δύο θεμελιώδη έργα της εργογραφίας της: το Κουαρτέτο Εγχόρδων σε Μι ελάσσονα και το νεανικό Κουιντέτο Εγχόρδων σε Μι μείζονα, Op. 1.
Η Μουσική Ταυτότητα, οι Επιρροές και η Συνεισφορά στην Κλασική μουσική του 20ού Αιώνα
Για να εκτιμηθεί το μουσικό ύφος της Smyth, πρέπει αρχικά να εξεταστεί το υπόβαθρό της. Σπούδασε στο Κονσερβατόριο της Λειψίας, ένα από τα αυστηρότερα και πιο συντηρητικά μουσικά κέντρα της Ευρώπης εκείνη την εποχή. Εκεί, ήρθε σε άμεση επαφή με τον κύκλο του Heinrich von Herzogenberg και γνώρισε προσωπικά τον Johannes Brahms, τον Pyotr Ilyich Tchaikovsky και τον Edvard Grieg.
Η μουσική της γλώσσα είναι βαθιά ριζωμένη στον γερμανικό Ρομαντισμό. Χαρακτηρίζεται από στέρεη δομή, πλούσια αρμονική γλώσσα και πυκνή αντιστικτική γραφή. Σε αντίθεση με τον ιμπρεσιονισμό που άρχισε να αναδύεται στη Γαλλία, η Smyth παρέμεινε πιστή στην αρχιτεκτονική της φόρμας σονάτας και στην εκφραστική δύναμη της μελωδίας, στοιχεία που αναδεικνύονται περίτεχνα σε αυτή την ηχογράφηση.
Ωστόσο, παρόλο που η Smyth διατήρησε δομικά τις αρχές του 19ου αιώνα, η δημιουργική της περίοδος εκτείνεται βαθιά στον 20ό αιώνα. Σε μια εποχή όπου συνθέτες όπως ο Mahler, ο Strauss, και ο νεαρός Schoenberg διεύρυναν δραματικά το τονικό πλαίσιο, η Smyth λειτούργησε ως μια ισχυρή φωνή που γεφύρωσε τον ύστερο Ρομαντισμό με τη νέα εποχή, διατηρώντας την ακεραιότητα της φόρμας.
Η συνεισφορά της στη μουσική του 20ού αιώνα έγκειται στην ενσωμάτωση μιας προσωπικής, δυναμικής και συχνά τολμηρής φωνής μέσα σε αυτή την παραδοσιακή δομή, ιδίως στις όπερές της όπως το The Wreckers (1906), έργο που την καθιέρωσε διεθνώς. Στη μουσική δωματίου, όπως φαίνεται στο αναθεωρημένο Κουαρτέτο Εγχόρδων (1912), η γραφή της γίνεται πιο συγκεντρωμένη και οι αρμονίες δείχνουν μεγαλύτερη περιπέτεια, αντανακλώντας την αισθητική των αρχών του αιώνα χωρίς βέβαια να υιοθετεί την ατονικότητα. Η Smyth, μέσω της τεχνικής της αρτιότητας και της ικανότητάς της να χειρίζεται μεγάλες φόρμες, κατέχει μια σημαντική θέση ανάμεσα στους συνθέτες που δραστηριοποιήθηκαν στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.
Κουιντέτο Εγχόρδων σε Μι μείζονα, Op. 1
Το Κουιντέτο Εγχόρδων, Op. 1, γραμμένο κατά τη διάρκεια των σπουδών της στη Λειψία, αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα αφομοίωσης της κλασικής φόρμας. Η επιλογή της ενορχήστρωσης, δύο βιολιά, βιόλα και δύο τσέλα, παραπέμπει ευθέως στο διάσημο Κουιντέτο του Schubert, προσφέροντας μια βαρύτερη και πιο σκοτεινή ηχητική αίσθηση στα μπάσα.
Εδώ, η συμβολή του Joachim Griesheimer ως δεύτερου τσελίστα είναι καθοριστική. Το Mannheimer Streichquartett, μαζί με τον Griesheimer, δημιουργεί έναν ήχο γεμάτο, σχεδόν “ορχηστρικό” κάποιες στιγμές, που όμως δεν χάνει τη διαύγειά του.
Στο πρώτο μέρος (Allegro con brio), οι ερμηνευτές τονίζουν τη ρυθμική ζωντάνια και την επιρροή του Brahms ως προς την υφή, όπου τα θέματα περνούν με φυσικότητα από το ένα όργανο στο άλλο.
Το αργό μέρος (Adagio non troppo) είναι το κέντρο βάρους του έργου. Η λυρική γραμμή της Smyth αναπνέει αβίαστα, με τα δύο τσέλα να χτίζουν έναν διάλογο εξαιρετικής ευαισθησίας. Οι μουσικοί αποφεύγουν τους υπερβολικούς συναισθηματισμούς, προτιμώντας μια πιο εσωτερική, απλή προσέγγιση.
Κουαρτέτο Εγχόρδων σε Μι ελάσσονα
Το Κουαρτέτο Εγχόρδων σε Μι ελάσσονα (ολοκληρωμένο το 1902 και αναθεωρημένο το 1912) ανήκει στην ώριμη περίοδο της συνθέτριας. Εδώ, η γραφή είναι πιο περιπετειώδης αρμονικά και η δομή πιο συμπυκνωμένη. Το έργο απομακρύνεται από τον ακαδημαϊσμό της Λειψίας και αποκαλύπτει μια πιο προσωπική φωνή.
Το Mannheimer Streichquartett προσεγγίζει το έργο με τεχνική ακρίβεια και δυναμισμό.
Στο εναρκτήριο Allegro lirico, οι μουσικοί διαχειρίζονται τις μετατροπίες και τις δυναμικές αντιθέσεις με δεξιοτεχνία, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της παρτιτούρας.
Το Allegro molto είναι ιδιαίτερα απαιτητικό τεχνικά. Η ερμηνεία χαρακτηρίζεται από καθαρή άρθρωση και ρυθμική ακρίβεια, στοιχεία απαραίτητα για να μην “θολώσει” η πυκνή πολυφωνία του έργου. Το κουαρτέτο καταφέρνει να διατηρήσει την ένταση αμείωτη μέχρι το τελευταίο μέτρο.
Η ποιότητα της ηχογράφησης από την CPO είναι, όπως συνήθως, υψηλού επιπέδου. Ο ήχος είναι ζεστός και φυσικός, τοποθετώντας τον ακροατή σε μια ιδανική απόσταση από τα όργανα. Υπάρχει καλή ισορροπία μεταξύ των φωνών, επιτρέποντας στις εσωτερικές γραμμές (δεύτερο βιολί και βιόλα) να ακούγονται καθαρά, κάτι που είναι κρίσιμο για την κατανόηση της αντιστικτικής σκέψης της Smyth.
Συνοψίζοντας, η συνεργασία του Mannheimer Streichquartett και του Joachim Griesheimer προσφέρει μια ερμηνεία αναφοράς. Προσεγγίζουν τη μουσική της Ethel Smyth με τον σεβασμό και τη σοβαρότητα που αρμόζει σε μεγάλα έργα του ρεπερτορίου, εστιάζοντας στην ουσία της μουσικής γραφής: στην αρχιτεκτονική, την αρμονία και τον μελωδικό πλούτο. Πρόκειται για έναν δίσκο που απευθύνεται σε όσους εκτιμούν την ποιοτική μουσική δωματίου του ύστερου Ρομαντισμού και τις σημαντικές φωνές που διαμόρφωσαν τη μετάβαση στον 20ό αιώνα, ανεξαρτήτως της υπογραφής του συνθέτη.
