Albert Roussel: Η Δεύτερη Σονάτα για βιολί και η ηχογράφηση των Röling και Kantarow
Η κλασική μουσική του 20ού αιώνα κρύβει συχνά θησαυρούς που, αν και δεν απέκτησαν τη μαζική φήμη των έργων του Debussy ή του Ravel, αποτελούν τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στον ρομαντισμό και τον μοντερνισμό. Ο Albert Roussel είναι μια τέτοια περίπτωση. Η Σονάτα αρ. 2 για βιολί και πιάνο, Op. 28, γραμμένη το 1924, αποτελεί δείγμα της ωριμότητάς του, απομακρυσμένη από τις ιμπρεσιονιστικές επιρροές των πρώτων του χρόνων και στραμμένη προς μια καθαρότητα που πολλοί ονόμασαν νεοκλασική, αν και ο ίδιος ο Roussel διατηρούσε πάντα έναν δικό του, τραχύ συνθετικό ήχο.
Ο Albert Roussel δεν ξεκίνησε ως μουσικό ταλέντο που πέρασε τα παιδικά του χρόνια πάνω από ένα κλειδοκύμβαλο. Η πρώτη του καριέρα ήταν στο γαλλικό ναυτικό, γεγονός που του επέτρεψε να ταξιδέψει στην Ινδία και την Νοτιοανατολική Ασία. Οι εμπειρίες αυτές επηρέασαν τη ματιά του, αλλά όταν αποφάσισε να αφοσιωθεί στη σύνθεση σε ηλικία 25 ετών, η προσέγγισή του ήταν απόλυτα πειθαρχημένη.
Στη Δεύτερη Σονάτα, ο δημιουργός εγκαταλείπει τις περιττές διακοσμήσεις. Το πρώτο μέρος, Allegro con moto, είναι χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου. Εδώ δεν θα βρει κανείς την ομιχλώδη ατμόσφαιρα των Παρισινών σαλονιών, αλλά μια ορμητική κίνηση που βασίζεται σε ξεκάθαρες γραμμές. Ο Albert Roussel επιλέγει να δουλέψει με το υλικό του με τρόπο που θυμίζει περισσότερο την ενέργεια του 18ου αιώνα, φιλτραρισμένη όμως μέσα από τη σκληρή πραγματικότητα του μεσοπολέμου.
Το Allegro con moto ως στίγμα πορείας
Το ξεκίνημα της Σονάτας Op. 28 δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Ο ρυθμός είναι το στοιχείο που κυριαρχεί, δίνοντας μια αίσθηση σταθερού βηματισμού. Ο Roussel χρησιμοποιεί το βιολί και το πιάνο ως δύο ανεξάρτητες οντότητες που κινούνται παράλληλα, συχνά συγκρουόμενες ρυθμικά, δημιουργώντας ένα ενδιαφέρον άκουσμα που κρατά τον ακροατή σε εγρήγορση.
Η χρήση της τονικότητας από τον συνθέτη είναι ευρηματική. Παρόλο που το έργο πατάει σε παραδοσιακές βάσεις, οι συγχορδίες του είναι συχνά απρόσμενες, δίνοντας μια αίσθηση “φρέσκου” που παραμένει επίκαιρη ακόμα και σήμερα. Η μουσική αυτή δεν προσπαθεί να κολακέψει το αυτί με γλυκερές μελωδίες, αλλά επιβάλλεται με μια λογική άλλης υφής και με μια εσωτερική δυναμική.
Η ερμηνεία των Jet Röling και Jean-Jacques Kantarow
Στην ηχογράφηση, που ξεχωρίζει για τον κατάλογο της κλασικής μουσικής του 20ού αιώνα, η πιανίστα Jet Röling και ο βιολονίστας Jean-Jacques Kantarow δίνουν μια ανάγνωση που εστιάζει στην ενέργεια του έργου. Ο Kantarow, γνωστός για την ακρίβεια και τον λαμπερό του ήχο, καταφέρνει να αποδώσει τις απαιτητικές γραμμές του Roussel χωρίς να χάνει την καθαρότητα του τόνου του.
Η Röling, από την πλευρά της, διαχειρίζεται το πιάνο με την στιβαρότητα που απαιτεί ο συνθέτης. Η χημεία μεταξύ των δύο καλλιτεχνών φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται τις εναλλαγές των θεμάτων, δίνοντας στο κομμάτι μια συνεχή ροή που δεν κουράζει.
Το 1924, όταν ολοκληρώθηκε η σονάτα, η Γαλλία βρισκόταν σε μια φάση αναζήτησης νέας ταυτότητας. Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ανάγκη για μια μουσική πιο “αντικειμενική” και λιγότερο συναισθηματική ήταν έντονη. Ο Roussel, αν και μεγαλύτερος σε ηλικία από τους συνθέτες της ομάδας “Les Six” (όπως ο Poulenc ή ο Milhaud), μοιραζόταν μαζί τους την επιθυμία για μια τέχνη που αποστρέφεται τον υπερβολικό στόμφο.
Η Σονάτα αρ. 2 παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι και προκάλεσε αίσθηση για την τόλμη της. Δεν ήταν ένα έργο που μπορούσε κανείς να σιγοψιθυρίσει βγαίνοντας από την αίθουσα, αλλά μια σύνθεση που απαιτούσε τρόπον τινά την προσήλωση του κοινού. Οι κριτικοί της περιόδου αναγνώρισαν στον Albert Roussel έναν δημιουργό που, παρά τις μοντέρνες του ανησυχίες, παρέμενε πιστός στις αξίες της γαλλικής παράδοσης: τη σαφήνεια και την συνθετική αμεσότητα.
Γιατί η Δεύτερη Σονάτα του Albert Roussel παραμένει σημαντική σήμερα
Στο σύγχρονο ρεπερτόριο, η Δεύτερη Σονάτα του Roussel αποτελεί πρόκληση για κάθε ντουέτο. Η δυσκολία της δεν βρίσκεται μόνο στις νότες, αλλά στον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αποδοθεί το πνεύμα του συνθέτη. Είναι μια μουσική που απαιτεί αυτοπεποίθηση και σιγουριά.
Η ηχογράφηση των Röling και Kantarow παραμένει σημείο αναφοράς γιατί αποφεύγει τις περιττές υπογραμμίσεις. Αφήνουν τη μουσική να μιλήσει μέσα από την κίνηση και τις αντιθέσεις της. Για τον μέσο ακροατή, το Allegro con moto είναι μια ιδανική εισαγωγή στον κόσμο του Albert Roussel, καθώς συνδυάζει την ορμή με μια αυστηρή αλλά γοητευτική οργάνωση των ήχων.
Λοιπά Στοιχεία Έργου
- Συνθέτης: Albert Roussel (1869–1937)
- Έργο: Σονάτα αρ. 2 για βιολί και πιάνο, Op. 28
- Μέρος: I. Allegro con moto
- Έτος Σύνθεσης: 1924
- Ερμηνευτές: Jean-Jacques Kantarow (βιολί), Jet Röling (πιάνο)
